ข่าวแวดวงครู
เปิดสอบครู
ห้องพักครู
แผนการสอน
บันทึกคุณครู
Tip & tricks
สหกรณ์เพื่อนครู
กฎหมายในวงการศึกษา
 

 
หน้าแรก | มุมคุณครู | ห้องพักครู
   

การศึกษาทางไกลผ่านดาวเทียม : การศึกษาของโรงเรียนขนาดเล็ก
   



นับเป็นพระมหากรุณาธิคุณของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 9 ที่ทรงห่วงใยเรื่องการศึกษาโดยเฉพาะการจัดการศึกษาให้แก่เด็กและเยาวชนในถิ่นทุรกันดารและด้อยโอกาส ได้มีความเสมอภาคทางการศึกษา จึงได้เกิดโครงการการศึกษาทางไกลผ่านดาวเทียมของไทย ด้วยเงินทุนประเดิมพระราชทานจำนวน 50 ล้านบาท ซึ่งได้เริ่มต้นการออกอากาศเฉลิมพระเกียรติพระเจ้าอยู่หัวเป็นปฐมฤกษ์ เมื่อวันที่ 5 ธันวาคม 2538 และขยายมิติการใช้ประโยชน์ทางการศึกษาสู่โรงเรียนปลายทางทั่วประเทศ เพื่อพัฒนาการเรียนการสอนของโรงเรียน โดยเฉพาะอย่างยิ่งโรงเรียนขนาดเล็กที่ขาดแคลนครู นักเรียนได้เรียนรู้สู่โลกการศึกษาในมิติใหม่ โดยใช้สื่อการศึกษาทางไกลผ่านดาวเทียม นับเป็นการให้บริการโทรทัศน์ทางการศึกษาแก่นักเรียน นักศึกษา ประชาชน ที่สนใจให้สามารถเข้ารับชมการเรียนรู้และพัฒนาตนเองตามศักยภาพและตามอัธยาศัยของโลกไร้พรมแดน

ปัจจุบันการเร่งพัฒนาคุณภาพการศึกษาของโรงเรียนในสังกัดสำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐานมีความตื่นตัวและเข้มข้นมากขึ้นเพื่อรองรับการประเมินคุณภาพ นอกจากสำนักงานรองรับมาตรฐาน และประเมินคุณภาพการศึกษา (สมศ.) ขณะเดียวกันโรงเรียนที่ยังไม่ได้รับรองมาตรฐานการศึกษาหรือมีผลการประเมินไม่ผ่านเกณฑ์ ในจำนวนนี้ส่วนหนึ่งเป็นโรงเรียนขนาดเล็กที่ประสบปัญหาการขาดแคลนครู ขาดการนำสื่อนวัตกรรมและเทคโนโลยีมาใช้เพื่อพัฒนาการเรียนการสอน รวมถึงการพัฒนาการเรียนการสอน ยังไม่มีประสิทธิภาพ และเน้นผู้เรียนเป็นสำคัญตามตัวบ่งชี้ในมาตรฐานที่กำหนด ขณะเดียวกันมีโรงเรียนขนาดเล็กที่จัดการศึกษาได้ตามมาตรฐานของ สมศ.มีอยู่จำนวนไม่น้อย เช่นเดียวกันที่มีการพัฒนาการของคุณภาพการศึกษาสูงขึ้นเมื่อเทียบกับผลการประเมินภายนอกรอบแรก ส่งผลให้การจัดการศึกษาบรรลุเป้าหมายและได้มาตรฐานคุณภาพ สมศ.

การแสวงหาทางเลือกเพื่อแก้ปัญหาการศึกษาของโรงเรียนขนาดเล็กที่เป็นผลจากการขาดแคลนครู มีการตื่นตัวและให้ความสำคัญกับการจัดการศึกษาโดยใช้สื่อทางไกลผ่านดาวเทียมที่ดำเนินการถ่ายทอดสดการจัดการเรียนรู้จากโรงเรียนวังไกลกังวล จังหวัดประจวบคีรีขันธ์ ซึ่งเป็นเสมือนโรงเรียนต้นแบบในการสาธิตการสอนแบบครูมืออาชีพ และการจัดการเรียนรู้ที่เน้นผู้เรียนเป็นสำคัญตามหลักสูตรการศึกษาขั้นพื้นฐานที่ปรับให้สอดคล้องกับความต้องการของท้องถิ่น เพื่อให้เกิดผลตามจุดมุ่งหมายการจัดการศึกษา คือ เด็กดี มีสุข และเก่ง รวมถึงการดำเนินชีวิตโดยยึดหลักปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง จัดหน่วยการเรีบนรู้แบบสหบูรณาการ (Interdisplinary) ผ่านกระบวนการเรียนรู้ที่หลากหลาย เช่น การเรียนรู้แบบมีส่วนร่วมของนักเรียนทั้งนักเรียนต้นทางและปลายทาง การเรียนรู้แบบทั้งเป็นกลุ่มและรายบุคคล การเรียนรู้ที่เน้นความสนุกสนาน จูงใจให้นักเรียนสนใจบทเรียน การเรียนรู้โดยการฝึกปฏิบัติ และการเรียนรู้โดยสอดแทรกคุณธรรม จริยธรรมและการสร้างวินัยในตนเอง เป็นต้น


โรงเรียนบ้านหนองมะม่วง เป็นโรงเรียนขนาดเล็กในสังกัดสำนักงานเจตพื้นที่การศึกษานครปฐมเขต 2 ที่ประสบปัญหาการขาดแคลนครูไม่ครบชั้นเรียน ครูบางท่านจึงต้องรับภาระการสอนแบบรวมชั้นเรียน โรงเรียนได้แก้ปัญหาดังกล่าวโดยประสานการขอความอนุเคราะห์อุปกรณ์และเครื่องรับสัญญาณดาวเทียม จากมูลนิธิการศึกษาทางไกลผ่านดาวเทียม และดำเนินการจัดการเรียนการสอนโดยใช้สื่อการสอนทางไกลผ่านดาวเทียม มาตั้งแต่ปี 2546 ได้ศึกษาทดลองใช้การจัดการศึกษาผ่านทางไกลดาวเทียม โดยเริ่มต้นชั้นประถมศึกษาปีที่ 3-6 และขยายเป็นทุกชั้นเรียนระดับประถมศึกษาในปีการศึกษา 2548 โดยให้ความสำคัญกับการพัฒนาคุณภาพการสอนของครูควบคู่กับการปฏิรูปการเรียนรู้เพื่อพัฒนาคุณภาพผู้เรียนด้วยการนำสื่อการสอนทางไกลผ่านดาวเทียมมาใช้เป็นทางเลือกหนึ่งในการแก้ไขปัญหาการขาดแคลนครูเพื่อเสริมสร้างมาตรฐานการจัดการเรียนการสอนของครู การบริหารและการจัดการศึกษาของผู้บริหาร และคุณภาพการเรียนรู้ของผู้เรียนภายใต้แนวคิดการดำเนินงาน ดังนี้

  1. สร้างฐานการพัฒนาผู้เรียนและการเรียนรู้ให้เป็นคนดี คนเก่งและมีความสุข โดยมีจุดเน้นที่ต้องการให้เกิดกับผู้เรียน คือ การเปลี่ยนบทบาทของผู้เรียนจากผู้คอยรับความรู้อย่างเดียวมาเป็นผู้เรียนที่มีความกระตือรือร้น แสวงหาความรู้และฝึกปฏิบัติเพื่อให้เกิดความรู้ ความคิดและทักษะด้านต่างๆ ตามศักยภาพ ความถนัด และความสนใจของผู้เรียนโดยใช้สื่อทางไกลผ่านดาวเทียม


  2. สร้างฐานการพัฒนาครูสู่มาตรฐานการเรียนการสอนในฐานะผู้จัดการเรียนรู้สู่ครูมืออาชีพ โดยมีจุดเน้นที่ต้องการให้เกิดกับครูผู้สอน คือ การเปลี่ยนบทบาทของครูไปสู่ผู้อำนวยความสะดวกและส่งเสริมให้เกิดการเรียนรู้ที่มีประสิทธิภาพเป็นแบบอย่างที่ดีในการเรียนรู้ ร่วมคิด ร่วมเรียนรู้ ร่วมแก้ปัญหา กระตุ้น ชี้แนะ จัดให้เกิดการแลกเปลี่ยนเรียนรู้หลังเรียนรู้ผ่านสื่อการสอนทางไกลผ่านดาวเทียม เพื่อให้ผู้เรียนสร้างองค์ความรู้ด้วยตนเอง


  3. สร้างฐานการพัฒนาการบริหารและการจัดการศึกษาของผู้บริหารเชิงระบบ โดยมีจุดเน้นที่ต้องการให้เกิดกับโรงเรียน คือ มุ่งที่จะเสริมสร้างและพัฒนาระบบการบริหารจัดการศึกษาให้บังเกิดประสิทธิผลด้านการบริหารงานวิชาการ โดยการสร้างสรรค์คุณภาพการจัดการศึกษาที่เน้นการมีส่วนร่วมและการสอดแทรกกระบวนการเชิงระบบคุณภาพ (PDCA) ไปสู่การดำเนินงานคุณภาพ ภายในสถานศึกษาที่เป็นส่วนหนึ่งของการบริหารและการจัดการเรียนการสอนสู่มารฐานการศึกษา
กระบวนการดำเนินงานสร้างสรรค์คุณภาพการจัดการศึกษาเชิงระบบดังกล่าวข้างต้น มีข้อเสนอแนะการดำเนินงานเพื่อให้เกิดประสิทธิภาพโดยใช้วงจรเดมมิ่ง (Deming : PDCA)

ขั้นวางแผน (Plan) โรงเรียนควรมีการดำเนินการในเรื่องต่างๆ ดังนี้

  1. ด้านการทบทวนหลักสูตร ควรมีการดำเนินทบทวนและปรับปรุงหลักสูตรสถานศึกษาให้มีความสอดคล้องกับแนวทางการจัดการศึกษาทางผ่านดาวเทียม ประกอบด้วย


    • โครงสร้างหลักสูตร ประเด็นที่ควรพิจารณา ได้แก่

      • จำนวนชั่วโมง : ปี ของกลุ่มสาระการเรียนรู้เป็นอย่างไร ซึ่งโรงเรียนสามารถพิจารณาได้จากตารางสอนที่ปรากฏในคู่มือครูสอนทางไกลผ่านดาวเทียม เพื่อทบทวนและปรับปรุงโครงสร้างเวลาเรียนในหลักสูตรเพื่อสะดวกต่อการบริหารจัดการหลักสูตรของโรงเรียน


      • หน่วยการเรียนรู้ ของกลุ่มสาระการเรียนรู้เป็นอย่างไร ซึ่งโรงเรียนสามารถพิจารณาได้จากหน่วยการเรียนรู้ ที่ปรากฏอยู่ในคู่มือครูสอนทางไกลผ่านดาวเทียม เช่น

        โครงสร้างหน่วยการเรียนรู้ในกลุ่มสาระของแต่ละภาคเรียนมีจำนวนกี่หน่วยๆ ละกี่ชั่วโมง โรงเรียนจะต้องตัดสินใจเลือกหน่วยการเรียนรู้ที่ต้องการให้นักเรียนได้เรียนรู้โดยใช้สื่อการจัดการศึกษาทางไกลผ่านดาวเทียม มีหน่วยใดบ้างและออกอากาศระหว่างวันและเวลาใดบ้าง


      • มาตรฐานการเรียนรู้ของหน่วยการเรียนรู้ที่สอนโดยใช้การจัดการศึกษาทางไกลผ่านดาวเทียม ประกอบด้วยมาตรฐานการเรียนรู้ข้อใดบ้าง เพื่อเตรียมสู่การวัดผลการเรียนรู้

    • จัดทำกระบวนการเรียนรู้รายชั่วโมง ประเด็นที่ควรพิจารณา ได้แก่

      กลุ่มสาระการเรียนรู้ที่โรงเรียนตัดสินใจใช้สื่อการสอนทางไกลผ่านดาวเทียม ประกอบด้วยหน่วยใดบ้างในหลักสูตรตลอดภาคเรียน เพื่อเตรียมวางแผนการจัดการเรียนรู้ว่าครูจะสอนโดยใช้สื่อทางไกลผ่านดาวเทียม เรื่องใด และจะสอนโดยครูหรือวิธีอื่นๆ เช่น ภูมิปัญญาท้องถิ่น สื่อการเรียนรู้ด้วยตนเอง (สื่อ CAI) ในเรื่องใดบ้างตามหลักสูตรกลุ่มสาระการเรียนรู้ เป็นต้น

  2. ด้านการจัดการเรียนการสอน ควรมีการดำเนินการจัดทำแผนการจัดการเรียนรู้รายชั่วโมงให้มีความสอดคล้องกับแนวทางการจัดการศึกษาทางไกลผ่านดาวเทียม ตามรูปแบบของสถานศึกษาที่ควรปรับให้มีความยืดหยุ่นและความสะดวกต่อการส่งเสริมการเรียนรู้ของผู้เรียนซึ่งไม่จำเป็นต้องเป็นแผนการเรียนรู้ที่ลงรายละเอียดมากนัก และควรให้ความสำคัญกับกิจกรรมส่งเสริมการเรียนรู้ตามแนวทางการจัดการศึกษาทางไกลผ่านดาวเทียม เช่น

    • ชื่อหน่วยการเรียนรู้

    • หัวข้อเรื่องที่ชัดเจน

    • มาตรฐานการเรียนรู้ที่สอดคล้อง

    • ผลการเรียนรู้ที่คาดหวัง และ

    • การจัดกิจกรรมการเรียนรู้โดยใช้สื่อการสอนทางไกลผ่านดาวเทียม


  3. ขั้นเตรียมการจัดการเรียนรู้ควรทำอย่างไรบ้าง เช่น การเตรียมนักเรียน การแจ้งจุดประสงค์การเรียนรู้/ผลการเรียนรู้ที่คาดหวัง การแนะนำวิธีการเรียนรู้ / การแบ่งกลุ่มนักเรียนเพื่อส่งเสริมการเรียนรู้

    ขั้นการจัดการเรียนรู้โดยใช้การศึกษาทางไกลผ่านดาวเทียมควรทำอย่างไรบ้าง เช่น การนำเข้าสู่บทเรียน / เตรียมความพร้อมก่อนชมรายการ และการเรียนรู้จากการชมรายการโทรทัศน์การศึกษาทางไกลผ่านดาวเทียม

    ขั้นกิจกรรมส่งเริมการเรียนรู้ เช่น การซักถามสาระสำคัญหรือความรู้ที่ได้จากการเรียน / การนำสิ่งที่ไม่เข้าใจหรือประเด็นที่สงสัยที่ได้จากการเรียนมาอภิปราย / การให้นักเรียนแต่ละกลุ่มนำเสนอผลการเรียนรู้ / การมอบหมายงานให้นักเรียนปฏิบัติ (เป็นรายกลุ่ม/รายบุคคล) และ

    ขั้นสรุปและประเมินผลการเรียนรู้ทำอย่างไรบ้าง เช่น การสรุปสาระสำคัญหรือความรู้ที่ได้จากการเรียน การตรวจสอบผลการเรียนรู้ของนักเรียน การค้นคว้าเพิ่มเติม เป็นต้น

  4. ด้านการบริหารจัดการ ควรมีการดำเนินงานพัฒนาบุคลากรอย่างเป็นระบบและต่อเนื่องโดยมุ่งเน้นการสร้างความรู้ ความเข้าใจเกี่ยวกับการจัดการศึกษาทางไกลผ่านดาวเทียม การส่งเสริมและพัฒนานวัตกรรมการจัดการเรียนรู้ที่ส่งเสริมศักยภาพการเรียนรู้ของผู้เรียน เช่น ส่งเสริมการนำเทคนิคการเรียนรู้ที่มีประสิทธิภาพและเน้นผู้เรียนเป็นสำคัญมาช่วยเสริมกระบวนการเรียนรู้ เช่น เทคนิคการเรียนแบบร่วมมือ เทคนิคการสรุปความรู้ด้วยแผนที่ความคิด รวมถึงการจัดสภาพแวดล้อมภายในห้องเรียนที่เอื้อต่อการเรียนรู้ การจัดกิจกรรมแลกเปลี่ยนเรียนรู้สภาพปัญหาการสอนของครู เทคนิควิธีการจัดการเรียนรู้เกี่ยวกับการจัดการศึกษาทางไกลผ่านดาวเทียมที่ประสบความสำเร็จ เป็นต้น
ขั้นการดำเนินงาน (Do) โรงเรียนควรมีการดำเนินการในเรื่องต่างๆ ดังนี้

ครูดำเนินการจัดกระบวนการเรียนรู้ตามแผนการจัดการเรียนรู้รายชั่วโมงที่จัดทำขึ้น ที่สอดคล้องกับแนวทางการจัดการศึกษาทางไกลผ่านดาวเทียม ตามขั้นตอนการวางแผนข้างต้น ทั้งนี้ครูผู้สอนอาจผสมผสานเทคนิคการจัดการเรียนรู้ตามแนวทางการปฏิรูปการเรียนรู้อย่างมีระบบ เช่น วิธีการเรียนรู้โดยเทคนิคการเรียนแบบร่วมมือ (Coopertive Learning) วิธีการเรียนรู้โดยเทคนิคการเรียนแบบสร้างองค์ความรู้ วิธีการเรียนรู้โดยเทคนิคการเรียนแบบบูรณาการ ซึ่งเทคนิคดังกล่าว มีมากมายหลายรูปแบบที่ครูควรศึกษาเพิ่มเติม และพิจารณานำมาเสริมการเรียนรู้ของผู้เรียนให้ประสบความสำเร็จในการเรียนรู้ สนุกสนานและมีเจตคติที่ดีต่อการเรียนโดยใช้สื่อทางไกลผ่านดาวเทียม ทั้งนี้ผู้บริหารควรติดตามเอาใจใส่โดยจัดกิจกรรมแลกเปลี่ยนเรียนรู้ที่เกิดจากสภาพปัญหาการสอนของครู เทคนิควิธีการจัดการเรียนรู้ของครูที่ประสบความสำเร็จ แนวทางการแก้ไขปัญหาการเรียนรู้ของผู้เรียนร่วมกับครูผู้สอนรวมถึงการสร้างความเข้าใจกับผู้ปกครองและชุมชน ในการจัดการเรียนรู้โดยใช้สื่อการสอนทางไกลผ่านดาวเทียมเพื่อพัฒนาคุณภาพการศึกษา

ขั้นการตรวจสอบ ประเมินผล (Check) โรงเรียนควรมีการดำเนินการในเรื่องต่างๆ ดังนี้

ผู้บริหารควรติดตามตรวจสอบการปฏิบัติของครู จากบันทึกการสอน แนวทางการติดตามช่วยเหลือและพัฒนาหรือส่งเสริมการเรียนรู้ของนักเรียนที่ครูบันทึกลงในแผนการจัดการเรียนรู้ เพื่อสะท้อนผลที่เกิดขึ้น นำไปสู่การปรับปรุงและพัฒนาให้เกิดประสิทธิผลตามมาตรฐานการเรียนรู้ที่หลักสูตรกำหนดไว้ต่อไป โดยผู้บริหารจัดทำเป็นบันทึกเพื่อสรุปจัดการศึกษาแล้วได้ผลเป็นอย่างไร มีปัญหา อุปสรรคสิ่งใดบ้าง นักเรียนได้รับการพัฒนาแล้วเป็นอย่างไร เพื่อนำข้อมูลที่ได้มาส่งเสริมและพัฒนาการจัดการเรียนการสอนของครู และส่งเสริมพัฒนาครูให้มีความรู้และทักษะในด้านต่างๆ ต่อไป

ขั้นการปรับปรุงแก้ไข (Action) โรงเรียนควรมีการดำเนินการในเรื่องต่างๆ ดังนี้

ดำเนินการวิเคราะห์ผลการดำเนินงานการจัดการศึกษาทางไกลผ่านดาวเทียมสะท้อนสู่การพัฒนาคุณภาพการศึกษาให้มีประสิทธิภาพสูงขึ้นต่อไป ได้แก่ การายงานประเมินผลการจัดการเรียนรู้ของครูที่สอนโดยใช้สื่อการสอนทางไกลผ่านดาวเทียม รวมถึงผลที่เกิดขึ้นในด้านต่างๆ ได้แก่ การปฏิรูปการสอนของครู การปฏิรูปการเรียนรู้ของนักเรียน การปฏิรูปการบริหารจัดการ มีผลการดำเนินงานได้ประสิทธิผลและประสิทธิภาพหรือไม่ มีข้อเสนอแนะในการปรับปรุงแก้ไขอย่างไร

การจัดการศึกษาทางไกลผ่านดาวเทียมที่ผ่านมานั้น นอกจากจะช่วยบรรเทาแก้ปัญหาขาดแคลนครูของโรงเรียนขนาดเล็กแล้ว ยังเป็นการสร้างโอกาสของโรงเรียนให้เกิดประสบการณ์ การสร้างสรรค์คุณภาพการศึกษาของโรงเรียนขนาดเล็กให้มีมาตรฐานการศึกษาสูงขึ้นด้วยนวัตกรรมการศึกษาทางเลือกใหม่ นับเป็นพระมหากรุณาธิคุณเป็นล้นพ้นและด้วยพระบารมีปกเกล้าฯ ที่ในหลวงทรงประทานแก่การศึกษาของประเทศไทยให้ก้าวหน้าไกลสู่สากล ประชาชนคนไทยทุกคนน้อมรำลึกถึงพระมหากรุณาธิคุณของพระเจ้าอยู่หัวของเรา เพื่อร่วมสร้างสรรค์รากฐานของชีวิตและสังคมให้รอดพ้นวิกฤติปัญหาต่างๆ ของชาติด้วยการทำความดี เริ่มต้นที่ตัวเราและพัฒนางานที่ตนรับผิดชอบให้บังเกิดประสิทธิผลอยู่บนพื้นฐานของปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง…

โดย ยุทธนา ปฐมวรชาติ

ที่มาข้อมูล : วารสารวิชาการ ปีที่ 11 ฉบับที่ 2 เมษายน - มิถุนายน 2551
จำนวนคนอ่าน 9918 คน
   
 

© 2000 - 2014 www.myfirstbrain.com All Rights Reserved