ข่าวแวดวงครู
เปิดสอบครู
ห้องพักครู
แผนการสอน
บันทึกคุณครู
Tip & tricks
สหกรณ์เพื่อนครู
กฎหมายในวงการศึกษา
เปิดสอบราชการทั่วไป
 

 
หน้าแรก | มุมคุณครู | แผนการสอน
   

:: แผนการสอน วิชา วิทยาศาสตร์ ระดับชั้น ม.3
ระบบนิเวศ (ม.3 แผน 11)
   
หัวข้อ :
การหมุนเวียนสารในระบบนิเวศ (วัฏจักรของสาร) 3 ชม.

สาระสำคัญ :
สารต่างๆ ในโลกบางชนิดเมื่อถูกใช้แล้วจะหมดไป แต่สารบางชนิดก็อาจจะมีการเปลี่ยนแปลงไปอยู่ในรูปของสารอื่น แต่ท้ายที่สุดธรรมชาติก็จะมีวิธีการสร้างสารที่ถูกใช้ไปขึ้นมาใหม่และหมุนเวียนสารที่เปลี่ยนรูปไปกลับมาอยู่ในรูปเดิม ซึ่งการหมุนเวียนนี้เราเรียกว่า วัฏจักร ในทำนองเดียวกัน หากสารใดมีปริมาณมากเกินไปธรรมชาติก็จะมีวิธีการลดปริมาณของสารนั้นให้เหลืออยู่ในระดับที่เหมาะสม เพื่อเป็นการรักษาภาวะสมดุลให้ระบบนิเวศ

ผลการเรียนรู้ที่คาดหวัง :
  1. บอกความสำคัญของการหมุนเวียนสารภายในระบบนิเวศได้

  2. สืบค้นข้อมูลและอธิบายเกี่ยวกับวัฏจักรคาร์บอน ไนโตรเจน และน้ำที่เกี่ยวข้องกับความสัมพันธ์ภายในระบบนิเวศได้

  3. เขียนแผนภาพแสดงการเกิดวัฎจักรคาร์บอน ไนโตรเจน และน้ำภายในระบบนิเวศได้

  4. ระบุองค์ประกอบหลักของแต่ละวัฏจักรของสารได้

  5. อภิปรายผลกระทบหากวัฏจักรของสารถูกทำลายและเสนอแนวการป้องกันวัฏจักรของสารในระบบนิเวศได้


สาระการเรียนรู้ :
วัฏจักรของน้ำ การหมุนเวียนของน้ำในระบบนิเวศมี 2 แบบ คือ

  1. การหมุนเวียนน้ำโดยไม่ผ่านสิ่งมีชีวิต เริ่มจากน้ำตามแหล่งน้ำต่างๆ เช่น แม่น้ำ ทะเล น้ำในดิน เป็นต้น ได้รับความร้อนจากดวงอาทิตย์แล้วเกิดการระเหยเป็นไอน้ำขึ้นสู่อากาศ เมื่อกระทบกับความเย็นในบรรยากาศควบแน่นเป็นละอองน้ำ แล้วเกิดการรวมตัวกันเป็นกลุ่มเมฆ ตกลงมาเป็นฝน ลูกเห็บ หรือ หิมะสู่สิ่งแวดล้อมต่อไป


  2. การหมุนเวียนโดยผ่านสิ่งมีชีวิต เริ่มจากสิ่งมีชีวิตกินน้ำแล้วขับถ่ายออกมาในรูปน้ำปัสสาวะ การหายใจของสัตว์ การคายน้ำของพืช การสังเคราะห์ด้วยแสงของพืช ซึ่งจะระเหยเป็นไอน้ำขึ้นสู่บรรยากาศ เปลี่ยนไปเป็นก้อนเมฆและตกลงมาเป็นฝนคืนกลับให้พืชและสัตว์ต่อไป
วัฏจักรคาร์บอน การหมุนเวียนของธาตุคาร์บอนในระบบนิเวศมีผู้ผลิตคือพืชเป็นสิ่งสำคัญ โดยพืชใช้ธาตุคาร์บอนที่อยู่ในรูปของแก๊สคาร์บอนไดออกไซด์ในการสร้างอาหารด้วยการสังเคราะห์ด้วยแสง เมื่อสัตว์กินพืช คาร์บอนจะเข้าไปสะสมในเนื้อเยื่อ เมื่อพืชและสัตว์ตาย ผู้สลายสารอินทรีย์จะย่อยสลายซากพืชซากสัตว์ และการเผาไหม้เชื้อเพลิงจะได้แก๊สคาร์บอนไดออกไซด์กลับคืนสู่บรรยากาศ นอกจากนี้ก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ในบรรยากาศสามารถละลายน้ำได้ ทำให้พืชใช้น้ำเป็นวัตถุดิบในการสังเคราะห์ด้วยแสง เมื่อคาร์บอนไดออกไซด์ออกรวมตัวกับน้ำบางส่วนจะได้สารประกอบคาร์บอเนต (HCO3-) ในน้ำ โดยแหล่งน้ำตามธรรมชาติจะมีแคลเซียมละลายอยู่ด้วยเสมอ ซึ่งสามารถทำปฏิกิริยากับสารประกอบไฮโดรเจนคาร์บอเนตได้และทำให้เกิดหินปูนขึ้น และหินปูนก็สลายให้คาร์บอเนตได้ เมื่ออยู่ในสภาวะเป็นกรด

วัฏจักรไนโตรเจน การหมุนเวียนของธาตุไนโตรเจนเริ่มต้นที่พืช พืชจะได้สารประกบของธาตุไนโตรเจนที่อยู่ในรูปไนเตรตนำไปสร้างโปรตีนในพืช เมื่อสัตว์กินพืชจะเปลี่ยนไนโตรเจนไปเป็นโปรตีนในสัตว์ ซึ่งเป็นองค์ประกอบของเนื้อเยื่อในร่างกาย บางส่วนนำไปเผาผลาญเพื่อให้พลังงาน และสัตว์จะขับถ่ายของเสียออกจากร่างกายทางปัสสาวะในรูปของกรดยูริก ไนโตรเจนจึงกลับเข้าสู่ธรรมชาติ เมื่อสัตว์ตาย แบคทีเรียจะย่อยสลายซากสัตว์เกิดสารประกอบแอมโมเนีย ซึ่งเปลี่ยนไปเป็นสารประกอบไนไตรต์และไนเตรต ตามลำดับ ส่วนพืชนำสารประกอบไนเตรตบางส่วนไปใช้เป็นปุ๋ย บางส่วนจะถูกดีไนตริฟายอิงแบคทีเรียเปลี่ยนกลับไปเป็นแก๊สไนโตรเจนและไนโตรเจนมอนอกไซด์


กระบวนการจัดการเรียนรู้ :
  1. ครูนำเข้าสู่เนื้อหาการหมุนเวียนสารในระบบนิเวศ โดยให้นักเรียนในห้องเรียนร่วมกันบอกชื่อสารชนิดต่างๆ ที่มีอยู่ในธรรมชาติที่ไม่สามารถนำกลับมาใช้ใหม่ได้ และชื่อสารที่สามารถนำกลับมาใช้ได้ใหม่


  2. จากนั้นครูอธิบายนำเข้าสู่เรื่องการหมุนเวียนของสารในระบบนิเวศ หรือเรียกว่า วัฎจักรของสารโดยให้นักเรียนศึกษาเรื่องวัฏจักรของสารจากหนังสือเรียนสาระหารเรียนรู้พื้นฐานวิทยาศาสตร์ ม.3


  3. นักเรียนดูภาพประกอบคำอธิบายเรื่องวัฏจักรของคาร์บอน ไนโตรเจน และน้ำ ว่า

    วัฏจักรของน้ำ การหมุนเวียนของน้ำในระบบนิเวศมี 2 แบบ คือ

    • การหมุนเวียนน้ำโดยไม่ผ่านสิ่งมีชีวิต เริ่มจากน้ำตามแหล่งน้ำต่างๆ เช่น แม่น้ำ ทะเล น้ำในดิน เป็นต้น ได้รับความร้อนจากดวงอาทิตย์แล้วเกิดการระเหยเป็นไอน้ำขึ้นสู่อากาศ เมื่อกระทบกับความเย็นในบรรยากาศควบแน่นเป็นละอองน้ำ แล้วเกิดการรวมตัวกันเป็นกลุ่มเมฆ ตกลงมาเป็นฝน ลูกเห็บ หรือ หิมะสู่สิ่งแวดล้อมต่อไป


    • การหมุนเวียนโดยผ่านสิ่งมีชีวิต เริ่มจากสิ่งมีชีวิตกินน้ำแล้วขับถ่ายออกมาในรูปน้ำปัสสาวะ การหายใจของสัตว์ การคายน้ำของพืช การสังเคราะห์ด้วยแสงของพืช ซึ่งจะระเหยเป็นไอน้ำขึ้นสู่บรรยากาศ เปลี่ยนไปเป็นก้อนเมฆและตกลงมาเป็นฝนคืนกลับให้พืชและสัตว์ต่อไป

  4. วัฏจักรคาร์บอน การหมุนเวียนของธาตุคาร์บอนในระบบนิเวศมีผู้ผลิตคือพืชเป็นสิ่งสำคัญ โดยพืชใช้ธาตุคาร์บอนที่อยู่ในรูปของแก๊สคาร์บอนไดออกไซด์ในการสร้างอาหารด้วยการสังเคราะห์ด้วยแสง เมื่อสัตว์กินพืช คาร์บอนจะเข้าไปสะสมในเนื้อเยื่อ เมื่อพืชและสัตว์ตาย ผู้สลายสารอินทรีย์จะย่อยสลายซากพืชซากสัตว์ และการเผาไหม้เชื้อเพลิงจะได้แก๊สคาร์บอนไดออกไซด์กลับคืนสู่บรรยากาศ นอกจากนี้ก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ในบรรยากาศสามารถละลายน้ำได้ ทำให้พืชใช้น้ำเป็นวัตถุดิบในการสังเคราะห์ด้วยแสง เมื่อคาร์บอนไดออกไซด์ออกรวมตัวกับน้ำบางส่วนจะได้สารประกอบคาร์บอเนต (HCO3-) ในน้ำ โดยแหล่งน้ำตามธรรมชาติจะมีแคลเซียมละลายอยู่ด้วยเสมอ ซึ่งสามารถทำปฏิกิริยากับสารประกอบไฮโดรเจนคาร์บอเนตได้และทำให้เกิดหินปูนขึ้น และหินปูนก็สลายให้คาร์บอเนตได้ เมื่ออยู่ในสภาวะเป็นกรด

    วัฏจักรไนโตรเจน การหมุนเวียนของธาตุไนโตรเจนเริ่มต้นที่พืช พืชจะได้สารประกบของธาตุไนโตรเจนที่อยู่ในรูปไนเตรตนำไปสร้างโปรตีนในพืช เมื่อสัตว์กินพืชจะเปลี่ยนไนโตรเจนไปเป็นโปรตีนในสัตว์ ซึ่งเป็นองค์ประกอบของเนื้อเยื่อในร่างกาย บางส่วนนำไปเผาผลาญเพื่อให้พลังงาน และสัตว์จะขับถ่ายของเสียออกจากร่างกายทางปัสสาวะในรูปของกรดยูริก ไนโตรเจนจึงกลับเข้าสู่ธรรมชาติ เมื่อสัตว์ตาย แบคทีเรียจะย่อยสลายซากสัตว์เกิดสารประกอบแอมโมเนีย ซึ่งเปลี่ยนไปเป็นสารประกอบไนไตรต์และไนเตรต ตามลำดับ ส่วนพืชนำสารประกอบไนเตรตบางส่วนไปใช้เป็นปุ๋ย บางส่วนจะถูกดีไนตริฟายอิงแบคทีเรียเปลี่ยนกลับไปเป็นแก๊สไนโตรเจนและไนโตรเจนมอนอกไซด์

    พร้อมทั้งฟังครูอธิบาย (เปิดโอกาสให้นักเรียนซักถามเพื่อความเข้าใจ)

  5. ครูสุ่มให้นักเรียนตอบคำถามเพื่อทบทวนและแลกเปลี่ยนความรู้ความเข้าใจ


  6. นักเรียนตอบคำถามใน ใบกิจกรรมเรื่อง การหมุนเวียนสารในระบบนิเวศ ให้ถูกต้อง


  7. นักเรียนศึกษา ใบความรู้เรื่อง ดุลยภาพของระบบนิเวศ เพิ่มเติม


  8. ครูสุ่มให้นักเรียนออกมาสรุปเรื่อง ดุลยภาพของระบบนิเวศ ให้เพื่อนๆ ฟังหน้าห้องเรียน


  9. จากนั้นครูและนักเรียนร่วมกันอภิปรายเรื่องการหมุนเวียนสารในระบบนิเวศได้ว่า “ในธรรมชาติมีสารต่างๆ มากมาย มีหลายชนิดที่สิ่งมีชีวิตต้องการเพียงเล็กน้อย แต่มีธาตุหลักอยู่ 4 ชนิด ที่มีความสำคัญต่อการดำรงชีวิตของสิ่งมีชีวิต นั่นคือ ไฮโดรเจน ออกซิเจน คาร์บอน และไนโตรเจน ซึ่งธาตุทั้ง 4 ชนิดนี้ สามารถพบได้ในรูปของสิ่งต่างๆ หลายสิ่ง และเมื่อมีการนำมาใช้แล้ว ธาตุดังกล่าวก็อาจจะมีการเปลี่ยนแปลงไปอยู่ในรูปอื่นแต่ธรรมชาติก็สามารถนำธาตุเหล่านี้กลับมาใช้ใหม่ได้ หมุนเวียนเป็นวัฏจักรของสารต่อไป”


สื่อและแหล่งการเรียนรู้ :
  • ภาพประกอบคำอธิบายเรื่องวัฏจักรของคาร์บอน ไนโตรเจน และน้ำ

  • ใบกิจกรรมเรื่อง การหมุนเวียนสารในระบบนิเวศ

  • ใบความรู้เรื่อง ดุลยภาพของระบบนิเวศ


การวัดและประเมินผลการเรียนรู้ :
การวัดผล
การประเมินผล
1. สังเกตการร่วมอภิปรายในชั้นเรียน
1. .........................................................
2. สังเกตการร่วมทำกิจกรรมในชั้นเรียน
2. .........................................................
3. ตรวจใบกิจกรรม 3. .........................................................


ที่มาข้อมูล : www.myfirstbrain.com
จำนวนคนอ่าน 8765 คน
   
 

© 2000 - 2014 www.myfirstbrain.com All Rights Reserved