ข่าวแวดวงครู
เปิดสอบครู
ห้องพักครู
แผนการสอน
บันทึกคุณครู
Tip & tricks
สหกรณ์เพื่อนครู
กฎหมายในวงการศึกษา
เปิดสอบราชการทั่วไป
 

 
หน้าแรก | มุมคุณครู | แผนการสอน
   

:: แผนการสอน วิชา วิทยาศาสตร์ ระดับชั้น ม.3
พันธุกรรมและความหลากหลายของสิ่งมีชีวิต (ม.3 แผน 3)
   
หัวข้อ :
พันธุกรรมที่ถ่ายทอดทางโครโมโซมเพศ (2 ชั่วโมง)

สาระสำคัญ :
โรคทางพันธุกรรม เกิดจากความผิดปกติของโครโมโซมร่างกายและโครโมโซมเพศในด้านรูปร่าง โครงสร้าง หรือจำนวนโครโมโซม ส่วนความผิดปกติของโครโมโซมในพืชนั้นจะพบน้อยกว่าคน เพราะส่วนใหญ่จะตายหรือเป็นหมันทำให้ไม่สามารถแพร่พันธุ์ต่อไปได้

ที่เกิดจากความผิดปกติของโครโมโซมร่างกาย ได้แก่ กลุ่มอาการดาวน์ โรคตาบอดสี โรคธาลัสซีเมีย โรคฮีโมฟีเลีย เป็นต้น


ผลการเรียนรู้ที่คาดหวัง :
  1. อธิบายเกี่ยวกับโรคที่เกิดจากความผิดปกติทางพันธุกรรมได้ (โครโมโซมเพศ - โครโมโซมร่างกาย)

  2. อธิบายลักษณะอาการของโรค สาเหตุ ที่ทำให้เกิดโรค เช่น ตาบอดสี โรคธาลัสซีเมีย โรคฮีโมฟีเลีย เป็นต้น

  3. อธิบายและบอกลักษณะของหน่วยพันธุกรรมได้


สาระการเรียนรู้ :
พันธุกรรมที่ถ่ายทอดของโครโมโซมเพศ ส่วนใหญ่อยู่ในโครโมโซม X จากการศึกษาพบว่า มีโรคพันธุกรรมบางโรคที่ควบคุมด้วยอัลลีล ด้อยบนโครโมโซม X ทำให้เพศหญิง ซึ่งมีโครโมโซม X อยู่ 2 แท่ง ถ้ามีอัลลีลผิดปกติที่ควบคุมโดยอัลลีลเด่นอยู่ 1 อัลลีล จะไม่แสดงอาการของโรคพันธุกรรมนั้นให้ปรากฏ แต่ผู้หญิงจะเป็นพาหะของยีนที่ควบคุมลักษณะทางพันธุกรรมนั้น ส่วนเพศชายมีโครโมโซม X อยู่ 1 แท่ง แม้ได้รับอัลลีลด้อยที่ผิดปกตินั้นเพียงอัลลีลเดียว ก็สามารถแสดงลักษณะของโรคพันธุกรรมนั้นให้ปรากฏได้

แผนผังแสดงโรคที่เกิดจากการถ่ายทอดทางพันธุกรรม

ตัวอย่างโรคที่เกิดจากความผิดปกติของโครโมโซมในร่างกาย ดังนี้

  1. ตาบอดสี การถ่ายทอดลักษณะตาบอดสีที่ควบคุมโดยยีนที่อยู่บนโครโมโซม x ลักษณะตาบอดสีเป็นอัลลีลด้อย ชายตาปกติ (XY) แต่งานกับหญิงตาปกติที่มีอัลลีลตาบอดสี (XXc) แฝงอยู่ ดังนั้นลูกที่เกิดมามีโอกาสเป็นพาหะของตาบอดสีตามสัดส่วน


  2. โรคฮีโมฟีเลีย เป็นโรคที่มีอาการของเลือดไหลไม่หยุด เป็นโรคที่ถ่ายทอดทางพันธุกรรมที่ถูกควบคุมโดยอัลลีลบนโครโมโซม X ดังตัวอย่าง ชายเป็นฮีโมฟีเลียแต่งงานกับหญิงปกติแต่เป็นพาหะของยีนฮีโมฟีเลีย


  3. โรคธาลัสซีเมีย เป็นโรคที่มีอาการโลหิตจาง พุงโต เนื่องจากตับและม้ามโต ดีซ่าน แคระแกร็น มีการเปลี่ยนแปลงของกระดูก กระดูกหักง่าย เติบโตไม่สมบูรณ์


  4. โรคเลือดจางจากเม็ดเลือดรูปเคียว ทำให้เซลล์เม็ดเลือดแดงไม่สามารถลำเลียงก๊าซออกซิเจนได้ดีเหมือนเซลล์เม็ดเลือดแดงปกติ เป็นผลทำให้ขาดออกซิเจนในเลือด อ่อนเพลีย ไม่ค่อยมีแรง


  5. มิวเทชัน คือ ความผิดปกติที่เกิดกับหน่วยพันธุกรรม ทำให้หน่วยพันธุกรรมเปลี่ยนแปลงไปจากเดิม ซึ่งมีผลต่อการถ่ายทอดลักษณะทางพันธุกรรมจากรุ่นหนึ่งไปยังอีกรุ่นต่อๆ ไป ซึ่งสาเหตุของการเกิดมิวเทชัน คือ การได้รับรังสีเอกซ์ รังสีอัลตราไวโอเลต และสารเคมีบางชนิด เช่น กรดไนตรัส สารอะฟลาทอกซินจากเชื้อราบางชนิด สารเหล่านี้สามารถกระตุ้นหรือชักนำให้เกิดมิวเทชันได้
ความหมายของคำว่า :



กระบวนการจัดการเรียนรู้ :
  1. ครูและนักเรียนร่วมกันทบทวนเรื่องที่เรียนผ่านมาในชั่วโมงที่แล้ว ว่า เซลล์ของสิ่งมีชีวิตมีนิวเคลียส ภายในนิวเคลียสมี โครโมโซม (Chromosome) กระจายอยู่ทั่วไปเป็นคู่ๆ บนโครโมโซมทุกคู่มียีนควบคุมลักษณะต่างๆ ซึ่งแต่ละลักษณะประกอบด้วยยีน 2 หน่วยที่ได้มาจากพ่อ 1 หน่วยและจากแม่ 1 หน่วย โครโมโซมในร่างกายมนุษย์มี 46 แท่ง 23 คู่ แบ่งออกได้ 2 ประเภทด้วยกัน คือ

    • โครโมโซมร่างกาย หรือ ออโตโซม (Autosome) คือ โครโมโซมคู่ที่ 1 - คู่ที่ 22 จะเหมือนกันทั้งเพศหญิงและเพศชาย


    • โครโมโซมเพศ (Sex Chromosome) คือ โครโมโซมคู่ที่ 23 ในเพศหญิงจะมีโครโมโซมเป็น XX ส่วนในเพศชายจะมีโครโมโซมเป็น XY

  2. จากนั้นครูอธิบายนำเข้าสู่เนื้อหา ว่า พันธุกรรมที่ถ่ายทอดของโครโมโซมเพศ ส่วนใหญ่อยู่ในโครโมโซม X จากการศึกษาพบว่า มีโรคพันธุกรรมบางโรคที่ควบคุมด้วยอัลลีลด้อยบนโครโมโซม X ทำให้เพศหญิง ซึ่งมีโครโมโซม X อยู่ 2 แท่ง ถ้ามีอัลลีลผิดปกติที่ควบคุมโดยอัลลีลเด่นอยู่ 1 อัลลีล จะไม่แสดงอาการของโรคพันธุกรรมนั้นให้ปรากฏ แต่ผู้หญิงจะเป็นพาหะของยีนที่ควบคุมลักษณะทางพันธุกรรมนั้น ส่วนเพศชายมีโครโมโซม X อยู่ 1 แท่ง แม้ได้รับอัลลีลด้อยที่ผิดปกตินั้นเพียงอัลลีลเดียว ก็สามารถแสดงลักษณะของโรคพันธุกรรมนั้นให้ปรากฏได้


  3. โดยครูใช้คำถามกระตุ้นความสนใจนักเรียนในประเด็น

    • ให้นักเรียนช่วยกันยกตัวอย่างโรคที่เกิดจากพันธุกรรมที่นักเรียนรู้จัก ? (นักเรียนอาจตอบ ลักษณะตาบอดสี, ธาลัสซีเมีย เป็นต้น)


  4. ครูอธิบายถึงโรคที่เกิดจากพันธุกรรมให้นักเรียนฟัง โดยการยกตัวอย่าง เช่น ตาบอดสี ว่า การถ่ายทอดลักษณะตาบอดสีที่ควบคุมโดยยีนที่อยู่บนโครโมโซม x ลักษณะตาบอดสีเป็นอัลลีลด้อย ชายตาปกติ (XY) แต่งานกับหญิงตาปกติที่มีอัลลีลตาบอดสี (XXc) แฝงอยู่ ดังนั้นลูกที่เกิดมามีโอกาสเป็นพาหะของตาบอดสีตามสัดส่วน

    นักเรียนดูภาพประกอบคำอธิบายเกี่ยวกับลักษณะของผู้ที่มีโอกาสเป็นพาหะของตาบอดสี (ภาพ)


  5. นักเรียนฟังครูอธิบายเพิ่มเติม ว่า นอกจากลักษณะของตาบอดสีแล้ว ยังมีโรคฮีโมฟีเลีย ซึ่งเป็นโรคที่มีอาการของเลือดไหลไม่หยุด เป็นโรคที่ถ่ายทอดทางพันธุกรรมที่ถูกควบคุมโดยอัลลีลบนโครโมโซม X ดังตัวอย่าง ชายเป็นฮีโมฟีเลียแต่งงานกับหญิงปกติแต่เป็นพาหะของยีนฮีโมฟีเลีย (ภาพ)


    จากแผนภาพสรุปได้ดังนี้

    • ลูกที่เกิดมาแต่ละคนมีโอกาสเป็นโรคฮีโมฟีเลียร้อยละ 50

    • ลูกที่เกิดมาแต่ละคนมีโอกาสปกติ และไม่เป็นพาหะของโรคฮีโมฟีเลียร้อยละ 25 หรือ 1 ใน 4

    • อัตราส่วนของลูกหญิงและลูกชายเป็นโรคฮีโมฟีเลียเป็น 1 : 1

  6. นอกจากนั้นยังมี

    โรคธาลัสซีเมีย เป็นโรคที่มีอาการโลหิตจาง พุงโต เนื่องจากตับและม้ามโต ดีซ่าน แคระแกร็น มีการเปลี่ยนแปลงของกระดูก กระดูกหักง่าย เติบโตไม่สมบูรณ์

    โรคเลือดจางจากเม็ดเลือดรูปเคียว ทำให้เซลล์เม็ดเลือดแดงไม่สามารถลำเลียงก๊าซออกซิเจนได้ดีเหมือนเซลล์เม็ดเลือดแดงปกติ เป็นผลทำให้ขาดออกซิเจนในเลือด อ่อนเพลีย ไม่ค่อยมีแรง

    มิวเทชัน คือ ความผิดปกติที่เกิดกับหน่วยพันธุกรรม ทำให้หน่วยพันธุกรรมเปลี่ยนแปลงไปจากเดิม ซึ่งมีผลต่อการถ่ายทอดลักษณะทางพันธุกรรมจากรุ่นหนึ่งไปยังอีกรุ่นต่อๆ ไป ซึ่งสาเหตุของการเกิดมิวเทชัน คือ การได้รับรังสีเอกซ์ รังสีอัลตราไวโอเลต และสารเคมีบางชนิด เช่น กรดไนตรัส สารอะฟลาทอกซินจากเชื้อราบางชนิด สารเหล่านี้สามารถกระตุ้นหรือชักนำให้เกิดมิวเทชันได้

    ภาพประกอบลักษณะของผู้ที่เป็นโรคเกี่ยวกับพันธุกรรมต่างๆ

  7. นักเรียนในชั้นร่วมกันศึกษาใบความรู้เรื่อง ประเภทของหน่วยพันธุกรรม จากนั้นให้นักเรียนแบ่งกลุ่มๆ ละ 6-8 คน ทำกิจกรรม เรื่อง สำรวจลักษณะทางพันธุกรรม


  8. นักเรียนในกลุ่มร่วมกันสำรวจ และบันทึกผลการทดลองลงในใบกิจกรรมเรื่อง สำรวจลักษณะทางพันธุกรรม พร้อมสรุปผลการทดลอง


  9. นักเรียนแต่ละกลุ่มส่งตัวแทนออกมารายงานผลการทดลองหน้าชั้นเรียน


  10. ครูและนักเรียนร่วมกันสรุป เรื่อง พันธุกรรมที่ถ่ายทอดทางโครโมโซมร่างกาย หรือโรคทางพันธุกรรม ได้ว่า “เป็นโรคที่เกิดจากความผิดปกติของโครโมโซมร่างกาย ได้แก่ กลุ่มอาการดาวน์ โรคตาบอดสี โรคธาลัสซีเมีย โรคฮีโมฟีเลีย เป็นต้น”


  11. นักเรียนเขียนสรุปย่อ เรื่อง พันธุกรรมที่ถ่ายทอดทางโครโมโซมเพศ ลงในสมุดจดบันทึก ส่งครู


สื่อและแหล่งการเรียนรู้ :
  1. แผนผังแสดงโรคที่เกิดจากการถ่ายทอดทางพันธุกรรม

  2. ภาพแสดงการถ่ายทอดลักษณะตาบอดสี

  3. ภาพแสดงการถ่ายทอดลักษณะโรคฮีโมฟีเลีย

  4. ภาพประกอบลักษณะของผู้ที่เป็นโรคเกี่ยวกับพันธุกรรมต่างๆ

  5. ใบความรู้เรื่อง ประเภทของหน่วยพันธุกรรม

  6. ใบกิจกรรมเรื่อง สำรวจลักษณะทางพันธุกรรม


การวัดและประเมินผลการเรียนรู้ :
การวัดผล
การประเมินผล
1. สังเกตการร่วมอภิปรายในชั้นเรียน
1. .........................................................
2. สังเกตการร่วมทำกิจกรรมในชั้นเรียน
2. .........................................................
3. ตรวจใบกิจกรรม 3. .........................................................


ที่มาข้อมูล : www.myfirstbrain.com
จำนวนคนอ่าน 4322 คน
   
 

© 2000 - 2014 www.myfirstbrain.com All Rights Reserved