เรื่อง "มหากบิลวานร"



เมื่อพระเจ้าพรหมทัตครองราชสมบัติในเมืองพาราณสีนั้น พระโพธิสัตว์ได้เสวยพระชาติเป็นพญาวานร ชื่อ มหากบิลวานร อาศัยอยู่ในป่าหิมพานด์ มีกำลังมากถึง 5 กำลังช้างสาร มีบริวารประมาณ 8 หมื่นตัว บริเวณนั้นมีต้นมะม่วงใหญ่ขึ้นอยู่ริมน้ำ มีผลใหญ่ รสหวานและมีกลิ่นหอม มหากบิลวานรมีปัญหาเล็งเห็นการณ์ภายหน้าว่า ผลมะม่วงจะเป็นสาเหตุให้พวกวานรได้รับภัยเดือดร้อน

จึงสั่งให้บริวารเก็บมะม่วงจากกิ่งที่ยื่นลงไปในแม่น้ำก่อน แต่บังเอิญมีมะม่วงผลหนึ่งถูกมดแดงทำรังห่อหุ้มไว้ พวกวานรจึงมองไม่เห็น ครั้นผลมะม่วงสุกก็หล่นลงในแม่น้ำลอยไปติดตาข่ายที่สรงน้ำของพระเจ้าพรหมทัด เมื่อพระองค์ได้เสวยก็พอพระทัย จึงเสด็จไปตั้งพลับเพลาอยู่ใกล้ต้นมะม่วงนั้น และให้เก็บผลมะม่วงมาเสวยเป็นประจำ

เมื่อพระเจ้าพรหมทัตเห็นพวกวานรมาเก็บผลมะม่วงกินจึงสั่งให้ยิงฝูงวานรนั้น มหากบิลวานรจึงเสียสละตนเองทอดกายเป็นสะพานต่อกับเถาวัลย์ให้บริวารวานรไต่ข้ามไปยังต้นไม้อีกด้านหนึ่งจนพ้นภัย ฝ่ายเทวทัตซึ่งเป็นวานรอยู่ในฝูงนั้นได้แกล้งกระโดจากที่สูงลงมาบนหลังของมหากบิลวานรจนมหากบิลวานรบาดเจ็บสาหัส ถึงกับดวงหทัยแตก

พระเจ้าพรหมทัตเห็นเหตุการณ์การกระทำของมหากบิลวานรจึงให้ราชบุรุษไปรับมหากบิลวานร พร้อมทั้งปรนนิบัติพยาบาลและให้อาหารอย่างดี มหากบิลวานรได้สั่งสอนพระเจ้าพรหมทัตให้ดำรงอยู่ในราชธรรม และกล่าวถึงธรรมะของผู้เป็นหัวหน้า เมื่อสั่งสอนเสร็จมหากบิลวานรก็สิ้นชีวิต